Rzuć okiem na…akomodację

Proces akomodacji, choć brzmi tajemniczo, to nic innego jak zdolność oka do patrzenia na obiekty znajdujące się blisko i daleko od nas. Uczeń, który siedzi w ostatniej ławce i przepisuje z tablicy do zeszytu, ma okazję poćwiczyć akomodację.

Jak to działa?

Akomodację można ćwiczyć – dosłownie. Jak każdy mięsień. Ale jak to? Mięsień i oko? Właśnie tak! Akomodacja jest możliwa między innymi dzięki mięśniowi rzęskowemu. W uproszczeniu, kiedy chcemy zobaczyć coś, co znajduje się daleko od nas, mięsień rzęskowy jest rozluźniony, a układ więzadłowy utrzymujący soczewkę jest napięty. Soczewka ma wtedy płaski kształt i załamuje światło słabiej. Jeżeli chcemy zobaczyć wyraźnie coś, co znajduje się blisko nas, mięsień rzęskowy się napina, a układ więzadłowy soczewki rozluźnia, dzięki czemu soczewka staje się bardziej kulista i silniej załamuje światło.

Samo uruchomienie procesu akomodacji, tzn. skurczu mięśnia rzęskowego w reakcji na przedmiot znajdujący się blisko nas, nie jest zależne od naszej woli. Natomiast mamy wpływ na to, jak kierujemy naszą akomodacją i czy nadmiernie jej nie przeciążamy.

Rozluźnianie skurczu mięśnia rzęskowego związane jest ściśle z naszą codzienną aktywnością i kondycją psychofizyczną. Stąd tak ważna jest różnorodność doboru ćwiczeń.

Trzeba pamiętać, że z wiekiem, z powodu zmian w strukturze soczewki, zdolność akomodacyjna słabnie. Czy oddalasz przedmioty od oczu, żeby je zobaczyć wyraźnie? Jeśli tak, czas odwiedzić okulistę…

Akomodacja ma moc

Dzieci często kompensują wady wzroku (głównie nadwzroczność) dobrą akomodacją. Z tego powodu rodzice późno zgłaszają się do okulisty, a gdy już do niego trafią, często za sprawą przypadku, dziwią się, jak to możliwe, że dziecko nie sygnalizowało złego widzenia. Jeśli nie mamy porównania, nie wiemy, jak to jest widzieć wyraźnie. Dlatego dla dziecka naturalne jest to, jak widzi, i nie wie, że można widzieć inaczej.

Bądźmy więc czujni i obserwujmy dziecko, a gdy zauważymy u niego takie nietypowe objawy, jak:

• szybkie męczenie się oczu,
• zamglenia wzroku,
• łzawienie, bóle oczu i głowy,
• mrużenie oczu,
• uczucie zmęczenia,
• przybliżanie się do przedmiotów,
• uskarżanie się nazamazane obrazy i napisy na ekranie telewizora,
• to udajmy się z pociechą do okulisty.

Skurcz akomodacji

Nieskorygowana nadwzroczność wymaga nadmiernego skurczu mięśnia rzęskowego. Przyczyną trudności z rozluźnieniem skurczu akomodacji może być długotrwała praca w bliży, np. przy komputerze bez robienia przerw. Dlatego między innymi dzieci bezwzględnie powinny unikać nadmiernego korzystania z telefonów i tabletów.

Skurcz akomodacji powoduje pozorną krótkowzroczność, dlatego przy badaniu wzroku przez okulistę należy pamiętać, aby dziecko miało „zakroplone oczy”, czyli porażoną akomodację, co pozwoli na wykrycie rzeczywistej wady.

Czas na gimnastykę oka

Wszystkie ćwiczenia wykonujemy w pozycji siedzącej bez poruszania głową. Każde z ćwiczeń wykonujemy od 30 sekund do 2 minut. W przerwach (ok. 30-sekundowych) pomiędzy ćwiczeniami najpierw zaciskamy powieki, później je rozluźniamy, tym samym zmniejszając ich napięcie.

Ćwiczenie 1. Ruchy pionowe

Patrzymy prosto przed siebie na daleko położony obiekt. Powoli przenosimy wzrok ku górze, nie poruszając głową (w takiej pozycji pozostajemy przez 1–2 sekundy). Następnie przenosimy wzrok ku dołowi, gdzie również pozostajemy 1–2 sekundy i powracamy do patrzenia przed siebie.

Ćwiczenie 2. Ruchy poziome

Ćwiczenie zaczynamy od patrzenia przed siebie. Powoli przenosimy wzrok w lewą stronę. Przez 1–2 sekundy patrzymy w lewo, następnie wracamy do początkowej pozycji, patrząc przed siebie. Czynność powtarzamy, przenosząc wzrok w prawo.

Ćwiczenie 3. Ruch po okręgu

Ćwiczenie polega na ruchach gałkami ocznymi po okręgu bez poruszania głową.

Ćwiczenie 4. Zmiana obiektów

Podczas tego ćwiczenia wybieramy obiekt, który znajduje się w odległości ok. 30–40 cm, a następnie przenosimy wzrok na przedmiot oddalony o co najmniej 5 m. Obserwujemy obiekty na zmianę przez 2 minuty.

Ćwiczenie 5. Zamknij oczy

Zasłoń dłońmi oczy tak, aby nie uciskały gałek ocznych, a następnie poczekaj do momentu, w którym pojawi się całkowita ciemność.

Ćwiczenie 6. Jedno oko

Zakryj dłonią jedno oko tak, aby nie dochodziło światło. Drugim okiem patrz na przesuwany powoli poziomo i pionowo długopis.

Ćwiczenie 7. Z ołówkiem

Trzymaj ołówek przed sobą na wysokości oczu na odległość wyciągniętej ręki. Przesuwaj rękę przed prawym okiem powoli w kierunku skroni i śledź ołówek wzrokiem, dopóki widzisz go wyraźnie. Powtórz ćwiczenie tylko 5 razy. Wykonaj je również przed okiem lewym.

Ćwiczenie 8. Przy komputerze i podczas czytania

Podczas pracy przy komputerze lub podczas czytania tekstu należy co 20–30 minut rozluźnić napięte mięśnie oczu. Zatrzymaj wzrok na jakimś odległym obiekcie przez kilka sekund, a następnie powoli przesuń na jakiś bliski punkt, najlepiej na wyciągnięcie ręki. Skup się na nim przez kilka sekund, po czym powróć do odległego obiektu. Wykonaj ćwiczenie 5 razy.

Ćwiczenie 9. Ćwiczenie sprawności akomodacji

Obserwuj swobodnie obiekt położony w odległości większej niż 5 m. Spróbuj ten obraz widzieć wyraźnie, a następnie przez chwilę niech pozostanie rozmyty, nieostry. Przenieś wzrok na przedmiot położony w odległości ok. 30–40 cm i wykonaj analogicznie powyższe ćwiczenie.

Helena WOŹNIAK, psycholożka, terapeutka sensomotorycznej terapii widzenia, tyflopedagożka, pracuje w Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej w Bydgoszczy

Ćwiczenia: Orto Optica Centrum Dobrego Widzenia Kraków

Rysunki: Anna Nowacka-Opłat

TEN ARTYKUŁ POWSTAŁ W RAMACH PROCEDURY AWANSU ZAWODOWEGO. DZIEL SIĘ WIEDZĄ I DOŚWIADCZENIEM Z „KURIEREM”. POMOŻEMY CI W AWANSIE ZAWODOWYM I WSPÓLNIE ZAINSPIRUJEMY INNYCH! SZCZEGÓŁY – TEL. 739 290 210.