O kształtowaniu charakteru cz. 3. Cnoty, czyli „dobre sprawności”
13 kwietnia, 2026
Uczeń z zespołem Aspergera z zaburzeniami integracji sensorycznej. Studium przypadku pierwszoklasistki
24 kwietnia, 2026
Jestem nauczycielką, która 12 lat pracowała w szkole integracyjnej. Spotkałam się z uczniami z wieloma zaburzeniami. Podczas lekcji pracowało mi się z nimi raz lepiej, raz gorzej. Wtedy zainteresowałam się dietetyką i zwróciłam uwagę, że to, co jedzą dzieci, ma olbrzymi wpływ na to, jak się zachowują.
Zgłębiłam to zagadnienie, przeczytałam wiele artykułów w prasie anglojęzycznej i postanowiłam podzielić się wiedzą na temat tego, co powinni, a czego nie powinni spożywać uczniowie z wybranymi zaburzeniami.
Zdrowa, zbilansowana dieta jest ważna dla każdego człowieka. Odpowiedniego żywienia wymagają przede wszystkim najmłodsi, jako że ich organizmy i mózgi rosną, więc potrzebują – oprócz białka, węglowodanów i tłuszczów – wielu witamin i składników mineralnych.
Obecnie do szkół uczęszcza coraz więcej uczniów z różnymi zaburzeniami. Wśród nich najczęściej występują ADHD, FAS, spektrum autyzmu i zespół Downa. Dla tych dzieci rekomendowane są specjalne zalecenia żywieniowe.
Dieta dzieci z ADHD
Dzieci z ADHD, czyli w największym skrócie z nadpobudliwością i deficytami uwagi, powinny jeść generalnie to, co jest dobre dla mózgu, czyli:
– białko (można je znaleźć w fasoli, żółtym serze, jajkach, mięsie i orzechach);
– węglowodany złożone znajdujące się w warzywach i owocach (w szczególności w mandarynkach, gruszkach, pomarańczach, grejpfrutach, jabłkach oraz kiwi);
– kwasy omega 3 (zawierają je ryby, orzechy włoskie i brazylijskie, olej rzepakowy i oliwa z oliwek).
Produkty nierekomendowane dla dzieci z ADHD to: słodycze, miód, cukier, biała mąka i żywność z niej wytworzona, a także biały ryż i ziemniaki pozbawione skórki1.
Produkty, których dzieci z ADHD powinny szczególnie unikać, to:
– napoje gazowane,
– kofeina,
– mrożone owoce i warzywa,
– ciasteczka, ciasta i lukier, które zawierają olbrzymie ilości cukru i barwników,
– napoje energetyczne.
Wszystkie powyżej wymienione składniki są „podejrzane” o związek z pogarszaniem funkcjonowania osób z ADHD2. Uczniom z deficytami uwagi nie poleca się żywności z dodatkami takimi jak sztuczne barwniki (w szczególności żółcień i czerwień), a także z aspartamem, glutaminianem sodu i azotynami. Dyskusyjny jest także benzoesan sodu3.
Tak więc obserwujmy, co jedzą nasi uczniowie mający problemy ze skupieniem uwagi. Edukujmy ich oraz rodziców, próbujmy zachęcać do zjedzenia czegoś innego.
Dieta a syndrom FAS
Dzieci z FAS (alkoholowy zespół płodowy, który jest następstwem spożywania alkoholu w czasie ciąży) cierpią na wiele niedoborów, jako że ich dieta jest często monotematyczna. Lubią jeść słodycze, które nie dość, że nie dostarczają praktycznie żadnych wartości odżywczych, to jeszcze tuczą i prowadzą do otyłości4.
Niektóre badania dowodzą, że wiele dzieci z FAS nie toleruje glutenu, więc powinny unikać zbóż takich jak: pszenica, jęczmień, żyto i owies.
Osoby z FAS często cierpią także na nietolerancję mleka, więc również można ten produkt wykluczyć z diety. Dzieci z monotematyczną dietą mogą być niedożywione. Należy zadbać, aby dostarczać im odpowiednią ilość witamin i składników mineralnych w pożywieniu. Jako że ciężko jest przekonać dzieci dotknięte FAS do zjedzenia określonego pożywienia, należy im uatrakcyjnić posiłki.
Lista produktów niewskazanych u dzieci cierpiących na FAS jest taka sama, jak u dzieci z ADHD. Do diety dzieci z FAS należy włączać dużo warzyw i owoców, podawać zboża bezglutenowe, takie jak quinoa (komosa ryżowa), kukurydza, proso5.
Dobrym pomysłem wydaje się przeprowadzenie zajęć na temat zdrowego odżywiania. Połóżmy dzieciom na talerzykach zdrowe owoce, warzywa, kawałek żółtego sera. Kto zje pierwszy, ten lepszy!
Dieta z zespół Downa
Z praktyk w Specjalnym Ośrodku Szkolno-Wychowawczym wiem, że trzeba bardzo uważać na to, co jedzą uczniowie z zespołem Downa. Okazuje się, że dzieci te często cierpią na niedobór witaminy B12 lub kwasu foliowego. Bogatym źródłem tego ostatniego są brokuły, groszek, brukselka, zielone warzywa liściaste i wątroba. Witaminę B12 można znaleźć w mięsie (szczególnie w wątrobie wołowej), rybach, mleku, serze i jajkach6. Należy zatem pamiętać, aby planując jadłospis, uwzględnić te właśnie produkty.
Dzieci z zespołem Downa cierpią na wiele schorzeń, a jednym z nich jest celiakia (nietolerancja glutenu). Dlatego gluten należy wyeliminować z ich diety.
Drugim schorzeniem, które często dotyka ludzi z zespołem Downa, jest cukrzyca. Należy więc bezwzględnie ograniczyć ilość cukru w diecie.
Osoby z zespołem Downa często cierpią na zaparcia, tak więc należy zadbać o odpowiednie ich nawodnienie, a także o to, by spożywały dużo błonnika (obecnego w warzywach i otrębach)7.
Odżywianie dzieci ze spektrum autyzmu
Według danych światowych autyzm dotyka 1 na 110 dzieci. Dla uczniów ze spektrum autyzmu trudno ustalić jednolitą dietę, bo niemal każdy przypadek jest inny. Jednak wielu dzieciom z autyzmem stan zdrowia poprawia wyeliminowanie z diety glutenu (białka zbóż) i kazeiny (białka mleka)8.
Jako że dzieci autystyczne często dotyka alergia, bardzo ważne jest sprawdzanie, czy nie są one uczulone na jakiś produkt. W związku z tym należy stosować diety eliminacyjne w poszukiwaniu alergenu.
Dzieci ze spektrum autyzmu często wybrzydzają przy jedzeniu, nie lubią pewnych struktur pokarmu, więc mogą być niedożywione. Rodzic, proponując dziecku zjedzenie zdrowego produktu, sam najpierw powinien go zjeść. W ten sposób, służąc za model żywieniowy, zachęca do jedzenia. Amerykańscy lekarze śmiało mówią o tym, że dzieci ze spektrum autyzmu potrzebują suplementacji witaminami, dlatego tę opcję również warto byłoby przemyśleć9.
Dzieciom ze spektrum autyzmu w szczególności poleca się: fasolę, orzeszki ziemne (choć należy uważać, gdyż są częstym alergenem), nasiona słonecznika, jajka, nasiona chia, suszone figi i morele, szpinak, brokuły, wzbogacone płatki zbożowe, ciecierzycę, mango, marchew, awokado, ryż, czosnek i cebulę10. Z wymienionych produktów (oczywiście odpowiednio połączonych) można zrobić naprawdę smaczną przekąskę.
Podsumowując: dzięki zastosowaniu odpowiednich wskazówek dietetycznych możemy pomóc lepiej funkcjonować dzieciom z różnymi zaburzeniami.
Marzena GOŁĘBIEWSKA, nauczycielka języka angielskiego w Szkole Podstawowej nr 5 w Białymstoku
TEN ARTYKUŁ POWSTAŁ W RAMACH PROCEDURY AWANSU ZAWODOWEGO. DZIEL SIĘ WIEDZĄ I DOŚWIADCZENIEM Z „KURIEREM”. POMOŻEMY CI W AWANSIE ZAWODOWYM I WSPÓLNIE ZAINSPIRUJEMY INNYCH! SZCZEGÓŁY – TEL. 739 290 210.
1 https://www.webmd.com/add-adhd/adhd-diets
2https://www.everydayhealth.com/adhd-pictures/how-food-can-affect-your-childs-adhd-symptoms.aspx
3https://www.webmd.com/add-adhd/adhd-diets
4https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4729627/
5https://www.nacac.org/resource/the-gfcf-diet/, https://academic.oup.com/advances/article/5/6/675/4558013
6https://www.nhs.uk/conditions/vitamins-and-minerals/vitamin-b/
7https://www.indi.ie/diseases,-allergies-and-medical-conditions/disability/396-down-syndrome-and-nutrition.html
8https://www.webmd.com/diet/features/diet-and-autism#1
9https://www.webmd.com/diet/features/diet-and-autism#2
10https://www.joinsprouttherapy.com/studio/autism-and-diet/food-list
